کوهستان با همه عظمت و زیبایی‌های طبیعی که برای گردشگران و ورزشکاران حرفه‌ای دارد همواره آبستن حوادث مختلفی بوده و هست. شاید در کوهستان‌های تهران خبری از جنگل‌های انبوه و حوادث خاص این مناطق نباشد، اما به لحاظ موقعیت جغرافیایی این مناطق به جرأت می‌توان گفت در تاریخ ٥ دی‌ماه ٩٩ بزرگ‌ترین حادثه طبیعی کوهستان در سال‌های گذشته در کوهستان‌های تهران رخ داد. حادثه‌ای که طی آن بالغ‌بر ١٢ نفر از هم‌وطنانمان جان خود را از دست دادند. دکتر «ابراهیم قاسمی» مسئول عملیات هلال‌احمر شمیرانات ازجمله امدادگرانی بود که در این حادثه بزرگ حضور داشت. او از کولاک و بوران کلک‌چال و دارآباد در سال٩٩ به‌عنوان حادثه‌ای سخت و تلخ یاد می‌کند و می‌گوید: «صبح روز جمعه ٥ دی‌ماه کسی فکر نمی‌کرد قرار است در ارتفاعات شمیرانات و شمال تهران چه قیامتی برپا شود. هوا صاف بود و آفتابی. گروه‌های کوهنوردی حرفه‌ای و غیرحرفه‌ای زنجیروار به سمت ارتفاعات حرکت می‌کردند.  اتفاقاً آن روز یکی از روزهای شلوغ ارتفاعات تهران بود. حوالی ظهر شرایط جوی هوا به هم‌ریخت، غوغایی در کوهستان به‌پا شد. باد و بوران و طوفان، کوهنوردان را گرفتار کرد و ریزش بهمن قربانیان زیادی گرفت. اگر حضور امدادگران در منطقه نبود تعداد کشته‌ها خیلی بیشتر هم می‌شد. باوجوداینکه امکان خطر ریزش بهمن در روزهای بعد هم وجود داشت اما امدادگران برای پیدا کردن اجساد باقی‌مانده زیر بهمن تلاش می‌کردند و موفق شدند همه این افراد را ظرف کمتر از چند روز پیدا کنند.»
او ١٠ سالی می‌شود که به‌عنوان پزشک در حوزه امداد کوهستان فعالیت می‌کند. جان‌های زیادی را نجات داده و خاطرات فراوانی در این بخش دارد. همین چند روز پیش بود که با تلاش او و رفقای نجاتگرش یک جوان ٣٠ ساله از مرگ حتمی نجات یافت:    «این جوان همراه با یک تیم غیرحرفه‌ای به قله ابک صعود کرده بود اما به دلیل قوای جسمی ضعیفی که داشت ٥٠ متر مانده به قله به دلیل تپش قلب و لرز شدید از ادامه راه بازماند. به‌محض اطلاع از این موضوع همراه با تیم امدادی به منطقه اعزام و موفق شدیم بعد از ٦ ساعت طی مسیر و صعود به قله به او دسترسی پیداکرده و بعد از انجام اقدامات اولیه نسبت به انتقال او به دامنه کوه اقدام کنیم.» تجربه‌های دکتر قاسمی حکایت از آن دارد که عمده حوادث کوهستان به دلیل عدم برخورداری افراد از آمادگی جسمانی مناسب، عدم آشنایی به منطقه کوهستانی و تشکیل تیم‌های غیرحرفه‌ای، بدون راهنما و مربی است: «این افراد نه تجهیزات کافی به همراه دارند نه مسیرهای کوهروی را بلد هستند. به همین خاطر عمدتاً دچار حادثه می‌شوند.»

آماتورها بیشتر دچار حادثه می‌شوند

شاهین فتحی، مدیرعامل جمعیت هلال‌احمر استان تهران هم گفته‌های دکتر قاسمی را تأیید می‌کند و می‌گوید: «ارتفاعات شمالی مشرف‌به تهران رشته‌کوه‌های البرز از دیرباز محل تفرج گروه‌های مختلف مردم به‌صورت حرفه‌ای، نیمه‌حرفه‌ای و آماتور بوده است. این در حالی است که عمدتاً گروه‌های آماتور دچار این حوادث می‌شوند.»  به گفته او طبق آمار ارائه‌شده از سوی شورای شهر تهران در دهه ٨٠ در روزهای پایانی هفته، به‌طور میانگین بالغ‌بر ٥٠٠ نفر در قالب گروه‌های فوق به ارتفاعات تهران صعود می‌کردند، اما این آمار در دهه ٩٠ به‌مراتب بیشتر و در یک‌سال اخیر به‌دلیل شیوع بیماری کرونا به اوج خود رسیده است: «هرچه استقبال مردم از ارتفاعات کوهستانی تهران بیشتر شد به همان میزان، به حوادث کوهستان هم افزوده ‌شد. ازآنجاکه از گذشته حوادث کوهستان متولی خاصی نداشت جمعیت هلال‌احمر سعی می‌کرد اواخر هر هفته با استقرار تیم‌هایی این حوادث را طی تعامل با هیأت کوهنوردی استان تهران پوشش دهد.»یک دهه پیش بود که سازمان پیشگیری و مدیریت بحران بعد از مطالعه گزارش‌های شورای شهر از حوادث کوهستان به این حوزه ورود کرد و این امر زمینه‌ساز نگارش طرح امدادی ارتفاعات شمالی مشرف‌به تهران شد: «از آن زمان  به بعد امدادرسانی در ارتفاعات تهران تقسیم‌بندی شد. پوشش ارتفاعات دربند به سمت ارتفاعات توچال، شمشک و دیزین به مجموعه هلال‌احمر واگذار شد و از دربند به سمت فرحزاد  بر عهده سازمان آتش‌نشانی قرار گرفت.» گستردگی عرصه وسیع مأموریت‌های امدادی کوهستان جمعیت هلال‌احمر منجر به ایجاد پایگاه‌های امداد کوهستان جمعیت هلال‌احمر تهران در این مناطق و پایگاه‌هایی در دربند، شیرپلا و کلکچال تأسیس شد.
فتحی یادآور می‌شود که علاوه بر این سه پایگاه، یک پایگاه دیگر هم حوادث گردنه قوچک ارتفاعات مشرف به سمت لواسانات و شمشک را پوشش می‌دهد. او با اشاره به افزایش هرساله حوادث کوهستان در ارتفاعات شمال تهران می‌گوید: «از ابتدای امسال تاکنون  ٩٨ مأموریت امدادی در کوهستان‌های تهران انجام شده که این تعداد ١٣‌درصد از کل مأموریت‌های امدادونجات کوهستان کشور را شامل می‌شود.»
به گفته او برخی حوادث طبیعی مانند حادثه ٥ دی‌ سال گذشته بیشترین آمار حادثه‌دیدگان کوهستان را به خود اختصاص داده‌اند. اما عمده حادثه‌دیدگان به دلایلی چون سقوط از ارتفاع، ابتلای افراد به بیماری‌های قلبی، صعودهای غیرحرفه‌ای و ... در این لیست قرار گرفته‌اند: «بخش قابل توجهی از حادثه‌دیدگان کوهستان تهران زنده از دایره خطر خارج می‌شوند. دلیل این امر هم حضور پزشک حاذق در کنار نجاتگران سرعتی ما هست که نقش مهمی در نجات جان حادثه‌دیدگان دارد.»

امداد هوایی یاریگر ماست

عامل تأثیرگذار دیگر در تسریع امدادرسانی در کوهستان‌های شمال تهران از نگاه مدیرعامل جمعیت هلال‌احمر پایتخت اعزام بالگرد از سوی سازمان امدادونجات برای انتقال امدادگران به ارتفاعات تهران است: «ارتفاعات کوهستان تهران به‌دلیل نوع ارتفاعات و حوادث، نیاز به اعزام بالگرد دارد. خوشبختانه سازمان امدادونجات همواره در این بخش به یاری ما آمده است. به‌طور متوسط هر هفته یک پرواز برای انتقال مصدومان به مراکز درمانی و بیمارستانی در ارتفاعات تهران انجام می‌شود.» ١٥٠ نجاتگر آموزش‌دیده کوهستان جمعیت هلال‌احمر  تهران همواره آماده‌باشند و با حضور در پایگاه‌های امداد کوهستان نسبت به یاری حادثه‌دیدگان می‌شتابند، اما این تنها ظرفیتی نیست که امداد کوهستان جمعیت هلال‌احمر تهران از آن بهره می‌برد: «ما همکاری‌های لازم را برای کاهش تلفات و افزایش سرعت امدادرسانی با بخش‌های مختلف ازجمله شهرداری منطقه یک، شهردار کوهستان، هیأت کوهنوردی استان تهران، فدراسیون کوهنوردی و حتی کوهنوردان محلی که اغلب مقیم مناطق کوهستانی شمال تهران هستند، داریم. افرادی که در حوادث گذشته نشان دادند می‌توانند بازوی توانمند ما در حوادث بزرگی مثل ٥ دی باشند.»

تقویت امداد کوهستان تهران

مدیرعامل جمعیت هلال‌احمر تهران می‌گوید تأمین تجهیزات جزءلاینفک امداد کوهستان است موضوعی که متأسفانه طی سال‌های اخیر به‌دلیل افزایش قیمت صورت نگرفته است: «دو هفته پیش دبیرکل جمعیت هلال‌احمر از ارتفاعات و پایگاه‌های کوهستان تهران بازدید کردند. در جریان این بازدید لزوم تجهیز پایگاه‌ها از سوی او احساس شد. پیرو همین موضوع دستوراتی را درخصوص تجهیز پایگاه‌ها صادر کردند که امیدواریم با تحقق‌شان شاهد ارتقای کیفیت امدادرسانی در این مناطق باشیم.»

منبع:روزنامه شهروند