به گزارش پایگاه اطلاعرسانی جمعیت هلالاحمر؛ «خانههای هلال»، نوعی هلالاحمر کوچک برای اقدامات اجرایی جمعیت با هدف افزایش تابآوری جوامع محلیاند. با تشکیل این مراکز در سال 1394، که ساختاری داوطلبانه دارند، تمام ظرفیتهای خدمترسانی هلالاحمر مبتنی بر نیاز هر منطقه شامل آموزش با محوریت خود امدادی در حوادث طبیعی و محرومیتزدایی احصا و بهکار گرفته میشود.
در این نهادهای بهظاهر کوچک چه میگذرد؟ خانههایی که به قول «مسئول خانه هلال تخصصی هنردرمانی»، هرچند «گمنام» فعالیت میکنند، اما چه زخمهایی را که مرهم نبودهاند و چه دردهایی را که درمان.
«سحاب تربتی» که تخصص او موسیقی است و هنر را درمانی بر دردهای بشر یافته، چندی است مدیریت خانه هلال تخصصی هنردرمانی را که در سال 1403 تاسیس شده، بر عهده گرفته است.
او که از سال 1380 همکاری داوطلبانهاش را با جمعیت آغاز کرده، میگوید از سال ۱۳۹۵ با خانههای هلال آشنا شده و مهرماه ۱۳۹۹ با عضویت در کمیته هماهنگی، راهبردی و نظارت بر تاسیس خانههای هلال، فعالیتهای داوطبانه و تخصصیاش را با این نهادها کلید زده است.
درباره دامنه فعالیتهایتان در خانههای هلال تخصصی هنردرمانی بگویید.خانههای هلال تخصصی هنردرمانی ایران، با ساختار داوطلبی، در سطح ملی و بینالمللی در حطیههای علمی، آموزشی، پژوهشی، تحقیقاتی، مطالعاتی، فرهنگی، هنری و.... فعالیت میکنند. این خانهها از زمان تاسیس تاکنون در بیش از ۱۰ جشنواره، همایش و کنگرههای ملی و بینالمللی فعالیتهای چشمگیری داشتهاند. از جمله عضویت در کمیتههای علمی و داوری، ارائه مقالات تخصصی، اجرای فعالیتهای فرهنگی و هنری، ارائه خدمات و...
جامعه هدف فعالیتهای شما چه کسانی هستند؟ در حال حاضر، جامعه هدف و عمده فعالیتهای خانه در راستای ارتقای تابآوری کودکان در حوادث، بر اساس ساختار و اهداف جمعیت هلالاحمر است. خانه هلال تخصصی هنردرمانی کودکان «اوتیسم»، «سیپی (فلج مغزی)»، «ایدیاچدی(اختلال بیش فعالی و کمتوجهی)» و افراد و کودکانی را که دچار اضطراب هستند، پوشش میدهد. در حقیقت، از هنر برای ارتقای مهارتهای اجتماعی افراد بهره میگیریم، از موسیقی گرفته تا نقاشی و کاردستی و تئاتر.. و تمام کارهایی که ما به آن دستورزی میگوییم.
تاثیر فعالیتهای شما در خانه هلال بر مراجعانتان چه بوده و آیا دستاوردها محسوس است؟
ارتقای هویت شخص از انسانی ناتوان به فردی خلاق، تصحیح خودپنداره یا تصویر ذهنی فرد و تقویت خودباوری و افزایش اعتماد به نفس او، تقویت کنترل درونی به جای سیطره عوامل بیرونی، بهبود ارتباط با دیگران، تقویت آگاهی جسمانی، تخلیه روانی و پالایش احساسی در مواجهه با تعارضات عاطفی، بهبود هماهنگیهای حرکتی، بهبود و اصلاح مهارتهای اجتماعی، افزایش بصیرت و بینش، تقویت زبان تصویری و شیوههای بیان خلاق در رویارویی با مشکلات ازجمله مهمترین دستاوردهای محسوس و قابل ارزیابی است که در نوع خود بسیار خلاقانه بوده است.در خانه هلال تخصصی هنردرمانی کودکان دارای لکنت زبان، ناشنوا، کمشنوا، معلول جسمی و ذهنی و ... داشتهایم و شاهد پیشرفت در وضعیت آنها بودهایم. کودکی با لکنت زبان به مرکز ما مراجعه کرده است. دورههای گفتاردرمانی را هم در مراکز دیگر گذرانده، اما با آنها همکاری نمیکرد. این کودک در مرکز ما توانست با متخصصان ارتباط برقرار کند و تلاش میکنیم بتوانیم بین 6 ماه تا یک سال لکنت او را تا 50درصد برطرف کنیم.
در این مرکز با کودکانی مواجه بودهایم که پدر و مادرشان را از دست داده بودند یا حتی به آنان تعرض شده بود و ... بر زبان کودکی که قادر به تکلم نبود، کلمات «مامان» و «بابا» جاری میشود؛ مادر اشک شوق میریزد؛ چه از این زیباتر.
فعالیت ما در زمان بحران هم پابرجاست، از جمله در جنگ 12روزه که توانستیم برای نزدیک به 500 خانوار، ارتقای وضعیت و تابآوری ایجاد کنیم و حتی در اتفاقات اخیر (ناآرامیهای دی ماه)، تنها خانه هلالی بودیم که خدمات ارائه میدادیم.
چند کودک را از ابتدای امسال تحت پوشش داشتهاید و برنامهتان برای آینده چیست؟در خانه هلال تخصصی هنردرمانی از ابتدای امسال حدود 600 کودک را تحت پوشش داشتهایم. با کمک بازوهای مختلفی که در ارگانهای مختلف داریم از جمله بهزیستی و کمیته امداد، کودکان شناسایی و بهصورت مادی و معنوی تحت پوشش ما قرار میگیرند. تا پایان سال، این کودکان به 1000 نفر میرسند و انشاءالله برای سال بعد تمام تلاشمان را به کار میگیریم که در اقدامی چهارساله، 10هزار کودک را تحت پوشش بگیریم.
از تاثیر هنر بر درمان بگویید.در قلمرو زیستشناسی و علوم شناختی، هر فعالیتی که به بقا کمک یا سازگاری با محیط را تسهیل کند یا از رفتارهایی در این جهات ناشی شود، بامعنا شمرده میشود. هنر نیز یکی از این فعالیتهاست. پس هنر یکی از راهها و ابزارهای تامین بقای انسان است و بدیهی است در شرایطی مانند بیماریها و مشکلات روحی و جسمی نیز میتواند نقشی تصحیحکننده و تسکینبخش بازی کند.
هنر وسیلهای برای ابراز احساسات و برقراری ارتباط با دیگران و مانند زبانی جهانی است. لذا میتواند نقشی پالایشدهنده ایفا کند و ارتباط انسانی را ارتقا بخشد. در آثار هنری با پیامها، تمثیلها و اشارات روبهرو میشویم و تخیلات هنری چون از اعماق ناخودآگاه انسان نشأت میگیرند، تمایلات، روحیات و محتویات درونی و گاه پنهان او را آشکار میکنند.
هنردرمانی طیف وسیعی از رویکردها و کاربردهای درمانی را در برمیگیرد که معمولا در آن از هنرهای بصری مانند نقاشی، طراحی، کلاژ و مجسمهسازی استفاده میشود و اشکال دیگری مانند موسیقیدرمانی، نمایشدرمانی یا استفاده از ادبیات نیز وجود دارند.
در هنرهای بصری و موسیقی، هنر به عنوان ابزاری برای ارتباط و بیان غیرکلامی به کار میرود و آنچه در زبان نمیگنجد یا توسط آن قابل انتقال نیست، بیان میشود. هنردرمانی نوعی تلاش سازمانیافته برای کمک به افراد است تا ارتباط انطباقی و سازگاری بهتری میان خود و جهان بیرون پیدا کنند. تکنیکهای هنردرمانی بر اساس رویکردهای گوناگون سیستمی، تحلیل روانی، شناختی و رفتارگرایی بنا شده و در مسائل مختلف روانی، اجتماعی و عاطفی کاربرد اصولی پیدا کرده است.
امروزه در عرصه بهداشت روان، هنردرمانی هم در درمان و هم در پیشگیری نقش بازی میکند. در بخش پیشگیری کاربرد وسیعی پیدا کرده است و به خصوص در کودکان در آموزش کودکان استثنایی و عادی و افزایش اعتماد به نفس نوجوانان به کار میرود. کودکان معمولا حس هنری بالایی دارند و ذاتا خلاقند و از آنجا که دایره واژگانی آنها محدود است، به راحتی میتوانند از نقاشی و طراحی برای ابراز احساسات خود در قالب تصاویر استفاده کنند.
هنردرمانی در تمام سنین و در مراحل مختلف رشد و نیز گروههای اجتماعی گوناگون به کار میرود و موارد کاربرد آن فهرست بلندبالایی را دربرمیگیرد که هم بیماران بستری در بیمارستانها را شامل میشود و هم به طور سرپایی قابل استفاده است.
هنردرمانی در ارتقای سبک زندگی و بهداشت عمومی افراد سالم نیز نقش مثبت دارد. به عنوان مثال، کاهش استرس که ناشی از فعالیتهای لذتبخش هنری است موجب تقویت سیستم ایمنی بدن میشود و نقش حفاظتی در برابر بیماریها ایفا میکند. تمرینهای هنری فرصتی برای ایجاد هماهنگی میان چشمها و دستها و در نتیجه تهییج مسیرهای عصبی میان دست و مغز است که موجب افزایش سطح انرژی و اعتماد به نفس میشود. عقبماندگی ذهنی، مشکلات یادگیری در کودکان، ناکامیهای تحصیلی، اضطراب، افسردگی، اختلالات تبدیلی، وسواس، اختلال دوقطبی، اسکیزوفرنی، مشکلات زناشویی، بیماریهای مزمن کلیه، سرطان، هموفیلی، آسم، ایدز، دیابت، صدمات مغزی، دردهای مزمن، پارکینسون، مشکلات سالمندان و آلزایمر از جمله موارد گسترده کاربرد هنردرمانی به شمار میآید.
به تازگی هنردرمانی در عرصههای شناختی و رفتارگرایی نیز برای ایجاد مهارتهای اجتماعی به کار میرود. بهطور کلی میتوان گفت که هنردرمانی در ارتقای کیفیت کلی زندگی و کمک به افزایش احساس خوب بودن و سلامت فیزیکی و روانی موثر است.
شما علاوه بر هلالاحمر، با سازمانهای دیگری مثل بهزیستی هم در این زمینه کار کردهاید. آیا ویژگی و مزیتی در همکاری با هلالاحمر دیدهاید؟
با توجه به جدید و تخصصی بودن این امر در ایران و عدم آگاهی نهادها و ارگانها از این موضوع، فعالیت در این شاخه و آگاهیدادن به کارشناسان مربوط بسیار سخت و طاقتفرساست و اساسا به دلیل نداشتن سواد و علم تخصصی، معمولا از ورود به این عرصه شانه خالی میکنند.
در زمان درخواست تاسیس این خانه هلال تخصصی، در مصاحبه اولیه دکتر عباس احدپور، مدیر کل دفتر توسعه خانههای هلال، نشانههایی از تجربه و آگاهی در حیطه فعالیتهای فرهنگی، هنری و درمانی و شناخت در این زمینه خصوصا، توانمندسازی کودکان دچار آسیب وجود داشت که در جلسات مختلف پس از رسیدن به نظرات مشترک، با یاری و مساعدت ایشان موفق به راهاندازی این خانه تخصصی شدیم. حضور فعال و پیگیری دائمی ایشان و برگزاری جلسات پیدرپی، در سال نخست خانه، یک ثروت معنوی، چراغ راه، دلگرمی و قوت قلب بسیار بالایی در جهت پیشبرد اهداف ما بود.
چه کمبودهایی در مسیر همکاری شما با خانه هلال وجود داشته و آیا پیشنهادی برای ثمربخشتر شدن فعالیتها دارید؟خانههای هلال نیازمند یک سیستم اتوماسیون، شورای اندیشهورزی، انجمن واحد از دل خانههای هلال و وضع قوانین بهتر و بیشتر در راستای ارائه فعالیتهای خود هستند که از خود خانههای هلال باید این بستر شکل گیرد.
در صورتی که خانههای هلال بتوانند درآمدزایی از فعالیتها و ارائه خدمات تخصصی خود داشته باشند، قطعا نیروهای تخصصی نیز در آنها فعالیت خواهند داشت و این باعث انگیزه کاری بهتر و ارائه خدمات تخصصی خواهد بود. در حقیقت به جای دریافت کمک از دیگران، هر خانه به تنهایی میتواند به نوعی باعث کارآفرینی و اشتغالزایی برای بسیاری از افراد باشد. پیشنهادهای بسیاری برای پرثمر بودن فعالیتهای خانههای هلال در زمان و وقت مناسب ارائه خواهد شد./ فرشته کیانی