به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی جمعیت هلال‌احمر؛ مرتضی مرادی‌پور در گفت‌وگو با پانصدویازدهمین شماره نشریه «پیام هلال» از ضرورت تبدیل تجربه‌های میدانی اربعین به مبنایی برای تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی در سال‌های آینده می‌گوید.

 

تجربه اربعین امسال چه تصویری از میزان آمادگی و اثربخشی خدمات هلال‌احمر در مقایسه با سال گذشته ارائه می‌دهد؟

 

هر چند پاسخ دقیق به این پرسش نیاز به پروژه‌ای پژوهشی با استفاده از شاخص‌های تخصصی دارد، اما آنچه به‌عنوان شاخصی کلی می‌توان به آن استناد کرد، این است که در اربعین امسال نسبت به سال گذشته شاهد حدود 46 درصد کاهش در آمار متوفیان بودیم. (53 جانباخته در اربعین امسال نسبت به ۹۲ نفر در سال گذشته). این، به‌عنوان شاخصی اصلی برای ما ملاک عمل قرار می‌گیرد که قطعا در حوزه‌های مختلف از جمله بهداشت و درمان، آموزش و ... عملکرد خوبی داشته‌ایم، هرچند نباید اقدامات کشور عراق، سایر دستگاه‌ها و ارکان دولتی و حاکمیتی را هم نادیده گرفت.

 

با توجه به بررسی نقاط قوت، ضعف‌ها، فرصت‌ها و تهدیدات، مهم‌ترین نیاز زائران که در طول اربعین امسال مشاهده کردید، چه بود؟

مهم‌ترین نیاز نه فقط در تجمعات اربعین که در همه شرایط به‌عنوان یک مهارت زندگی، (مثل مهارت رانندگی، مهارت صحبت کردن با یک زبان بین‌المللی یا مهارت کار با رایانه) قطعا آشنایی با کمک‌های اولیه است که جزو اصلی‌ترین مهارت‌های زندگی برای هر فردی در همه لحظات زندگی است.

 

جمعیت هلال‌احمر به عنوان متولی اصلی آموزش کمک‌های اولیه در دنیا، در این عرصه پرچمدار است و قطعا اصلی‌ترین و مهم‌ترین آموزشی که برای مردم و امدادگران ضروری است، کمک‌های اولیه است که در سطح پیشرفته دوره‌های پیش‌بیمارستانی را هم دربرمی‌گیرد که باید برای امدادگران به صورت ویژه برگزار شود.

 

در میدان عمل، امدادگران بیشتر با چه چالشی مواجه شدند؟

 

ما در زمینه امداد و انتقال به مراکز درمانی، نیروهای تخصصی و زبده‌ای داریم که با لجستیک آماده عملیاتی به کشور عراق اعزام می‌شوند. قطعا شناخت مسیر، محورها و جغرافیای عراق نیاز بسیار مهمی است و باید دوره‌های آموزشی اختصاصی برای همه امدادگران و نجاتگران برگزار و این موضوع به‌عنوان یکی از دغدغه‌های اصلی ما در سال‌های آینده لحاظ شود تا امدادگرانی که قرار است در کشور عراق به زائران حضرت اباعبدالله‌الحسین خدمات ارائه ‌کنند، نقشه‌خوانی یا شناخت جغرافیایی محیطی عراق را هم فرا بگیرند که بتوانند در مسیرها و موقعیت‌های مختلف در زمینه امداد و انتقال با دقت و سرعت تاثیرگذاری لازم را داشته باشند؛ آنچه خود یکی از شاخص‌های اصلی ارائه خدمات امدادی و سلامت‌محور است.

 

تجربه عملیاتی امسال چه درس‌آموخته‌هایی برای نحوه برنامه‌ریزی و ارائه خدمات هلال‌احمر در اربعین سال‌های آینده به همراه داشته است؟

 

هر عملیات یا خدمتی در این سطح، به‌ویژه در مأموریتی بین‌المللی و برون‌مرزی، مجموعه‌ای از درس‌آموخته‌ها و تجربیات جدید به همراه دارد. اربعین امسال نیز از این قاعده مستثنی نبود و قطعا تجربه عملیاتی اربعین امسال ضرورت‌ بازنگری و به‌روزرسانی خدمات در حوزه‌های مختلف را برای سال‌های آینده مشخص می‌کند. به عنوان مثال، با توجه به تغییر زمان برگزاری این مراسم و گردش آن در فصول مختلف، ممکن است با شرایط آب‌وهوایی متفاوتی، از گرمای شدید تا هوای سرد، مواجه باشیم. از سوی دیگر، تغییرات اقلیمی و احتمال شیوع بیماری‌های مختلف در تجمعات انبوه نیز باید در برنامه‌ریزی‌ها، از جمله برنامه‌های آموزشی، مورد توجه قرار گیرد.

 

یکی از موضوعاتی که امروز نه‌تنها در کشور ما و عراق، بلکه در سطح منطقه با نگرانی بیشتری دنبال می‌شود، احتمال بروز تهدیدات تروریستی و مخاصمات ناشی از جنگ است. بنابراین، لازم است به آموزش‌ها و مهارت‌های متناسب با این تهدیدات، از جمله آشنایی با مباحث طب رزم، تهدیدات شیمیایی، بیولوژیکی، رادیولوژیکی، هسته‌ای و مواد منفجره با قدرت تخریب بالا (CBRNE) و همچنین مخاطرات ناشی از انفجارها و حملات تروریستی، توجه بیشتری شود.

 

ما در دسته‌بندی حوادث و سوانح، با حوادث طبیعی و انسان‌ساخت مواجه هستیم و حوادث انسان‌ساخت نیز ممکن است عمدی یا غیرعمدی باشند. با توجه به شرایط کنونی و افزایش نگرانی‌ها درباره تهدیدات عمدی، به‌ویژه تهدیدات شیمیایی، تروریستی و انفجاری، ضروری است امدادگران، نیروهای اجرایی و کادر عملیاتی به مهارت‌های لازم برای مواجهه با این شرایط مسلط باشند. بنابراین، به‌روزرسانی و تقویت این آموزش‌ها باید یکی از الزامات اصلی برنامه‌های اربعین در سال‌های آینده باشد.

 

خستگی، فشار روانی و فرسودگی امدادگران در مأموریت طولانی اربعین چگونه مدیریت می‌شود؟

 

خستگی، فشار روانی و فرسودگی امدادگران از موضوعات مهمی است که باید در مأموریت‌های طولانی‌مدت مانند اربعین، به آن توجه ویژه شود. همان‌طور که برای سلامت و حمایت روانی - اجتماعی آسیب‌دیدگان برنامه‌ریزی می‌کنیم، باید به سلامت روان امدادگران، نیروهای کادر و داوطلبانی که در این ایام فعالیت می‌کنند نیز به‌طور جدی توجه شود.

 

در این زمینه، می‌توان از ظرفیت متخصصان حوزه روان‌شناسی و روان‌پزشکی جمعیت استفاده کرد و تیم‌های تخصصی مانند تیم‌های «سحر» را نیز در کنار نیروهای عملیاتی قرار داد تا علائم و نشانه‌های خستگی، فشار روانی، اضطراب و سایر مشکلات روحی ـ روانی در امدادگران به‌موقع شناسایی و مدیریت شود.

 

از سوی دیگر، می‌گویند عقل سالم در بدن سالم است. بنابراین، پایش مستمر سلامت جسمی و روانی امدادگران اهمیت بسیار دارد. باید وضعیت نیروها به‌صورت دوره‌ای ارزیابی شود و متناسب با میزان خستگی، فشار کاری و شرایط روحی آنان، برنامه‌هایی برای استراحت، بازیابی توان جسمی و روانی و در صورت نیاز، دریافت حمایت تخصصی در نظر گرفته شود. این اقدامات از تشدید خستگی و فرسودگی جلوگیری و توان عملیاتی امدادگران را در طول مأموریت حفظ می‌کند.

 

 

 

 

آیا می‌توان به برگزاری تجمعات انبوه از جمله اربعین برای هلال‌احمر به چشم فرصت نگریست؟ 

 

قطعا هر تمرین و عملیاتی برای جمعیت هلال‌احمر فرصتی برای بهبود عملکرد است؛ به‌ویژه اربعین که در سطحی گسترده و بین‌المللی برگزار می‌شود. مدیریت آمادگی از برنامه‌ریزی آغاز می‌شود و پس از آن، مراحل سازماندهی، آموزش، تجهیز، تمرین و مانور و در نهایت اجرا و ارزیابی را طی می‌کند. از نتایج این ارزیابی نیز باید دوباره در اصلاح و بهبود برنامه‌ریزی‌ها استفاده کرد.

 

این چرخه مدیریت آمادگی، برای تکمیل و ارتقای اثربخشی خود به تمرین و مانورهای مستمر نیاز دارد و هرچه این تمرین‌ها به شرایط واقعی نزدیک‌تر باشد، آمادگی جمعیت هلال‌احمر و امدادگران را افزایش می‌دهد.

 

از این منظر، اربعین و سایر تجمعات انبوه فرصت طلایی برای هلال‌احمر محسوب می‌شوند؛ زیرا امکان شبیه‌سازی و تمرین ارائه خدمات امدادی در مقیاس واقعی را فراهم می‌کنند، بدون آنکه نیروها الزاماً با شرایط فوریتی و بحرانی حوادث غیرمترقبه مواجه باشند. این فرصت به جمعیت اجازه می‌دهد برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده، آموزش‌های ارائه‌شده، سازماندهی نیروها و تجهیزات تأمین‌شده را در یک عملیات گسترده ملی و بین‌المللی به‌صورت عملی محک بزند، نقاط قوت و ضعف را شناسایی کند و در نهایت به سطح بالاتری از آمادگی برسد.

 

مهم‌ترین تهدیدی که ممکن است اثربخشی خدمات اربعین را تحت تاثیر قرار دهد، چیست؟

 

یکی از مهم‌ترین تهدیدها، محدودیت زمانی است، از جمله برای ارائه آموزش‌های تخصصی و متناسب با اربعین. جمعیت هلال‌احمر در طول سال درگیر مأموریت‌ها، عملیات‌ها و ارائه خدمات مختلف است و به همین دلیل ممکن است فرصت کافی برای برگزاری آموزش‌های اختصاصی اربعین تا زمان نزدیک شدن به این رویداد فراهم نشود.

 

اگر آموزش‌های مورد نیاز به روزهای نزدیک به اربعین موکول شود، ممکن است امدادگران و نجاتگران فرصت کافی برای کسب، تمرین و تثبیت مهارت‌های لازم را نداشته باشند. بنابراین، یکی از تهدیدهای جدی برای اثربخشی آموزش‌های اربعین، فشردگی برنامه آموزشی و محدود بودن زمان برای آماده‌سازی نیروهاست؛ موضوعی که ممکن است بر سطح آمادگی و کیفیت ارائه خدمات در این مأموریت اثر بگذارد.

 

آیا آمار بالای زائران و تنوع ملیت‌ها و گروه‌های سنی، آموزش همگانی را با چالش مواجه می‌کند؟

 

قطعا همین‌طور است. بر اساس آمار رسمی، در اربعین امسال نزدیک به ۲۰ میلیون زائر در نجف، کربلا، طریق‌الحسین(ع) و محورهای منتهی به این مناطق حضور داشتند که حدود ۳ میلیون و ۶۰۰ هزار نفر از ایران شرکت کردند. بنابراین بخش بزرگی از زائران، غیرایرانی بودند و زبان و ادبیات آموزشی آنها برای فراگیری آموزش‌های لازم، متنوع بود.

 

با توجه به اینکه در این مسیر باید آموزش‌ها در کوتاه‌ترین زمان ممکن ارائه شود، این موضوع تا حدودی کار را دشوارتر می‌کند و نیازمند برنامه‌ریزی مناسب است. باید به سمت طراحی و ارائه آموزش‌هایی برویم که در زمانی کوتاه، با استفاده از ادبیات بین‌المللی، محتوای تصویری و حتی آموزش‌های صامت، پیام‌ها و مهارت‌های ضروری را به زائران منتقل کند.

 

به نظر شما زائران اربعین سال آینده باید پیش از سفر چه مهارت‌هایی را حتما یاد بگیرند؟

 

مجدد تأکید می‌کنم که آشنایی با کمک‌های اولیه، یکی از مهارت‌های اصلی زندگی است که نه‌تنها لازم است زائران پیش از سفر اربعین آن را فرا بگیرند، بلکه همه افراد باید در طول زندگی این آموزش‌ها را ببینند و مهارت‌های لازم را کسب کنند. قطعا با توجه به مهارت‌هایی که افراد از آموزش کمک‌های اولیه به دست می‌آورند، در مواجهه با مخاطرات و حوادث احتمالی، آمادگی بیشتری خواهند داشت و می‌توانند در لحظات اولیه، واکنش صحیح‌تر و مؤثرتری نشان دهند.

 

چگونه می‌توان آموزش‌های کوتاه و کاربردی را جایگزین آموزش‌های طولانی و کم‌اثر برای عموم زائران کرد؟

 

بهترین راه، استفاده از فضای مجازی و ظرفیت گوشی‌های همراه زائران است؛ چه زمانی که زائران در داخل کشور حضور دارند و چه پس از خروج از کشور. می‌توان از تلفن همراه و بسترهای مجازی که در اختیار زائران قرار دارد، برای ارائه آموزش‌های کوتاه و کاربردی بهره‌ برد.

 

البته به‌عنوان یک درس‌آموخته، پیشنهاد می‌کنم همه دستگاه‌های مرتبط برای ایجاد یکپارچگی در ارائه آموزش‌ها، به سمت طراحی و راه‌اندازی اپلیکیشن یا نرم‌افزاری کاربردی و قابل نصب روی گوشی همراه حرکت کنند تا محتوای آموزشی مورد نیاز زائران، با توجه به درس‌آموخته‌های حوزه سلامت در سال‌های گذشته، در بستری واحد منتشر شود و همه زائران بتوانند به آن دسترسی داشته باشند.

 

آیا می‌توان از ظرفیت مساجد، خانه‌های هلال، مدارس، دانشگاه‌ها و ... برای آموزش پیش از سفر استفاده کرد؟

 

این موضوع اصولا لازم‌الاجرا و جزو الزامات است. باید در مسیر زائران، از ایران تا مرز و از مرز تا عتبات، از ظرفیت‌های موجود مانند مساجد، خانه‌های هلال، مدارس، پایگاه‌های امداد و حتی مراکز جمعیت هلال‌احمر استفاده کنیم و در آن فرصت که این عزیزان در آن مراکز حضور دارند، هرچند کوتاه، آموزش‌های لازم را به آنان ارائه دهیم.

‌

‌اگر قرار باشد از همین امروز برای اربعین سال آینده برنامه‌ریزی کنید، اقدام اصلی شما چه خواهد بود؟

 

قاعدتاً در درجه اول، تحلیل وضع موجود و بررسی عملکرد جمعیت هلال‌احمر در اربعین سال ۱۴۰۵ اهمیت دارد. باید عملکردمان را به‌دقت بررسی، نقاط قوت و ضعف را استخراج و فرصت‌ها و تهدیدهای موجود را شناسایی کنیم.

 

در مجموع، با توجه به اینکه در مصوبه شورای سیاست‌گذاری اربعین جمعیت هلال‌احمر بر تشکیل یک کمیته یا دبیرخانه دائمی برای موضوع اربعین حسینی تأکید شده است، پیشنهاد من این است که زیرمجموعه این کمیته یا دبیرخانه، کمیته‌های مختلفی مانند کمیته برنامه‌ریزی، سازماندهی، آموزش و تجهیز تشکیل شود. این ساختار کمک بسیاری به برنامه‌ریزی و ارتقای عملکرد جمعیت در اربعین می‌کند. با توجه به تحلیل‌های عملکردی که از سال‌های گذشته انجام می‌شود و درس‌آموخته‌ها، نقاط قوت و ضعف، فرصت‌ها و تهدیدها، می‌توان محتواهای آموزشی مورد نیاز را استخراج و برای آن برنامه‌ریزی کرد تا آموزش‌های لازم، به‌صورت میدانی و مهارتی، طراحی و ارائه شود./فرشته کیانی