به گزارش پایگاه اطلاع رسانی جمعیت هلال احمر؛ واحد «تحقیق و توسعه» برای نخستین بار در سال ۱۹۶۰به شکل جدی و رسمی در ساختار سازمانی برخی شرکت‌ها مشاهده شد. به بهانه تاسیس این واحد در جمعیت هلال احمر با حمیدرضا اسکاش، مدیر دفتر تحقیق و توسعه امداد و نجات در مورد روند فعالیت های این واحد به گفت‌وگو نشستیم.

آقای دکتر! واحد تحقیق و توسعه در سراسر دنیا از الزامات هر سازمان موفق است. چه عاملی موجب راه‌اندازی این واحد در هلال احمر شد؟

این یک واقعیت انکار ناپذیر است که هیچ سازمانی نمی­‌تواند ادعا کند عملکرد بی­‌نقص و ایده‌­آلی دارد. جمعیت هلال احمر نیز در روند آمادگی و مرحله پاسخ به سوانح و بلایا از این قاعده مستثنی نبوده و نخواهد بود. بنابراین بدیهی است که ما در برخی حوزه­‌های عملکردی خود در پاسخ به شرایط اضطراری، آنچنان که باید، عملکرد مطلوبی نداشته باشیم. متأسفانه در برخی مواقع، فرهنگ سازمانی برخی بخش­‌ها و واحدهای جمعیت، پذیرای نقد و حتی ارزیابی نیست و این وضع قطعاً به ضرر جوامع هدف ما خواهد بود که همانا مردم در معرض یا گرفتار در حوادث است.

تاسیس واحد تحقیق و توسعه، بهمن سال گذشته از طرف رئیس و با تأکید دبیر کل جمعیت مطرح شد و مقرر شد عملکرد امدادی و اضطراری جمعیت هلال احمر در اولویت قرار داده شود. به تناسب موضوع، سازمان امداد و نجات، نقطه شروع و شکل­‌‌گیری این طرح تعیین شد که از سوی رئیس سازمان امداد و نجات مورد استقبال و پیگیری قرار گرفت.

با وقوع سیل در ابتدای سال جاری، شکل­‌گیری رسمی این واحد کمی به تعویق افتاد، اما در جریان سیل به مدت 20 روز به استان‌های گلستان، لرستان و خوزستان رفتم، شرایط را به صورت میدانی بررسی و عملکردهای تاکتیکال(فرماندهی، کنترل و هماهنگی) را ثبت کردم. بدیهی است که این کار نیاز به تیم آماده‌­ای داشت که بتوانند همه زوایای عملکردی و مناطق عملیاتی را پوشش کامل دهند. به‌­هرحال متناسب با دامنه توان و صحنه­‌های حضور خود، مواردی را ثبت و چالش‌‌ها را اولویت‌بندی کردم که رفع کدام یک می­‌تواند تاثیر مثبت داشته باشد. این مشاهدات و ثبت و ضبط‌­ها می­‌توانست دست­مایه خوبی برای استخراج طرح‌ها و توصیه­‌های اجرایی برای بهبود عملکردهای آینده جمعیت باشد. در مجموع هدف این سامانه بهبود مستمر عملکرد امدادی جمعیت هلال احمر در شرایط اضطراری و مناسبت­‌های ویژه است.

تمرکز این واحد روی کدام یک از بخش‌های سازمان امداد و نجات است؟

دامنه تمرکز واحد تحقیق و توسعه امداد و نجات همه بخش‌­ها و معاونت­‌های سازمان را شامل می­‌شود و با برگزاری نشست، بازدید، گفت و گو، هم اندیشی و تحلیل عملکرد واحدهای مختلف سعی می کنیم که برخی موارد نیازمند ارتقاء را شناسایی و به‌­کمک صاحبان فرآیند و مسئولان مربوطه، به رفع آنها بپردازیم. برای تحقق این هدف با حوزه‌های عملیات، لجستیک، امدادهوایی، آموزش و برنامه ریزی و حراست جلساتی را برگزار کردیم و اولویت را در این مرحله، شناخت وضع موجود ‌و‌ تعیین میزان آمادگی امدادی و احصاء چالش­‌های اولویت­‌دار قرار داد‌یم.

از پیدا کردن یک مشکل تا بهبود عملکرد چه مراحلی را در واحد تحقیق و توسعه امداد و نجات پیش رو دارید؟ جایگاه این موضوع در کشورهای دیگر کجاست؟

سازمان‌های مختلف در دنیا به‌خصوص تشکل‌های تجاری برای توسعه بازار خود، پایش ساز و کارهای عملکرد خود را ضروری می‌دانند تا بتوانند خود را ارزیابی کرده، شکاف‌ها، نقاط نیازمند بهبود را کشف و راهکارهای مناسب را برای بهبود عملکرد ارائه دهند. به صورت خلاصه چهار فعالیت اصلی این واحد در شرایط کنونی ارزیابی شرایط امدادی جمعیت برای تعیین نقاط نیازمند ارتقاء است که باید اولویت بندی شود، زیرا به ­یکباره نمی‌­توان تمام اشکالات و نواقص را برطرف کرد. پس از آن باید راه‌­حل­ها و راهکارهای اصلاحی مطالعات و موردکاوی­‌هایی انجام شود که از این طریق دریابیم در سایر نقاط جهان، با این مشکل یا نقیصه چگونه برخورد کرده و چگونه آن­ را برطرف کرده‌­اند. در این مرحله سعی می‌­شود از ظرفیت پژوهشی جمعیت استفاده شود، اما راهکارهای دیگری نیز وجود خواهد داشت. در مرحله سوم، محصولات مطالعاتی و پژوهشی، به اصطلاح بومی­ سازی می­ شود که در این مرحله از توان صاحب­نظران و افراد با تجربه جمعیت استفاده می کنیم. در مرحله نهایی، راهکارها و برنامه‌­های اقدام توسط  مسئولان مربوطه اجرا شده و البته ارزیابی‌ها در حین اجرای اولیه همچنان ادامه دارد تا در نهایت به سازمان ها در قالب دستورالعمل، ابلاغ و تعمیم داده شود. به ­عنوان مثال ساز و کار فرماندهی و کنترل امدادهوایی در سیل اخیر در هر یک از استان­های سیل­‌زده متفاوت بود. سیستم فرماندهی تفاوت های عمده ای داشت و ساز و کارها روی پد بالگرد یکی از نقاطی بود که نیاز به بررسی داشت و برای یکپارچه کردن فرماندهی باید ساز و کار واحدی ارائه می­‌شد. بنابراین در مرحله اول این مثال، نیاز را می­‌توان طراحی و پیاده­‌سازی سیستم فرماندهی یکپارچه عملیات امدادهوایی هلال احمر در نظر گرفت. سپس مطالعاتی پیرامون الگوهای فرماندهی امداد هوایی انجام  و بعد از آن به­‌کمک افراد صاحب­نظر و خبره داخل سازمانی، الگوهای به­‌‌دست آمده از نمونه­‌های بین­‌المللی، بومی­‌سازی و در پایان برای اجرا و تعمیم به متولی امداد هوایی ابلاغ می‌شود.

با توجه به این موضوع که این واحد نوپا است، برای جذب نیرو چه اقداماتی انجام داده اید؟

امید به خدا، پشتیبانی مدیران ارشد و همکاران علاقه‌مندی داریم که اولاً انگیزه درونی دارند و بر فعالیت‌های واحدهای فوریتی هلال احمر و امداد و نجات مسلط هستند. این همکاران باید اهل تفکر، تحلیل، چاره اندیشی و تحقیق باشند. ویژگی دیگر این افراد این است که بتوانند راه حل­‌ها را در قالب برنامه، ساختار سازمانی و نمودار گردش کار، ارائه و تدوین کنند. ویژگی آخر داشتن روحیه تیمی و تعامل گرا است تا بتوان با هم اندیشی دیگر واحدهای ستادی و میدانی جمعیت مشکلات را برطرف کنند.

بزرگترین چالش مسیر شکل‌گیری این واحد جدید چیست؟

روحیه یأس و ناامیدی نسبت به اقدامات مغزافزاری در مقابل عمل‌گرایی محض که متأسفانه به­‌دلیل زودبازده نبودن، غیرقابل رؤیت و نمایش‌ بودن، ممکن است سیر ایجاد چنین سامانه­‌هایی را با خطر کم توجهی و حتی نفی مواجه کند، بزرگترین مشکل پیش رو است؛ اما چاره­‌ای جز انجام کار صحیح نداریم.